BOUWKUNDIG ERFGOED - Nevenbestemming Sint-Amanduskerk
Wat?
In samenwerking met de lokale kerkgemeenschap realiseert de gemeente de nevenbestemming van de Sint-Amanduskerk in Strombeek-Bever. Agmen en MADAM architectuur, het ontwerpteam dat ondersteuning krijgt van BAS (gespecialiseerd in stabiliteit), Origin (gespecialiseerd in erfgoed), De Fonseca (gespecialiseerd in akoestiek) en studiebureau Heedfeld (gespecialiseerd in technieken), ondersteunen hen daarbij.
Al in 2023 werd de eigendomsverdeling van de kerken en pastoriesites vastgelegd tussen de gemeente Grimbergen en het Centraal Kerkbestuur. Die overeenkomst zorgt ervoor dat een aantal kerken en pastorieën een nevenbestemming zullen krijgen. Er werd specifiek gekozen voor een nevenbestemming en geen herbestemming; dit zorgt ervoor dat de liturgische ruimte kan blijven bestaan. In de keuze van de nevenbestemmingen werd er steeds gezocht en gekozen voor een functie die past binnen de geest van het gebouw. Zo blijven kerkgebouwen en -sites een belangrijke rol spelen voor de hele gemeenschap. Voor de Sint-Amanduskerk in Strombeek-Bever werd de gemeentelijke bibliotheek als nevenbestemming gekozen. De bib verhuist van achter het cultuurcentrum naar de Sint-Amanduskerk. Eerder in het traject werd al de firma Kapittel door de gemeente Grimbergen aangesteld, om samen met de lokale kerkgemeenschap en geïnteresseerden de specificaties van het kerkelijke gedeelte vorm te geven.
Voor het aanstellen van een ontwerp deed de gemeente Grimbergen een beroep op de expertise van Team Vlaams Bouwmeester. Na een eerste kandidatuurstelling werden er in oktober 2024 vier ontwerpbureaus geselecteerd. Zij mochten in december 2024 hun ontwerpvisie toelichten tijdens een jurymoment waarin de betrokken schepenen, de kerkfabriek en de bibliotheek vertegenwoordigd waren. Het ontwerp en de ontwerpvisie van agmen en MADAM architectuur kwam als beste uit de bus. Hun ontwerp was volgens de jury het meest compleet en sloot het best aan bij de wensen van beide gebruikersgroepen. Het ontwerp omvat bijvoorbeeld een aparte ingang, waardoor beide functies volkomen los en ongestuurd van elkaar kunnen dienstdoen.
Kerkelijke ruimte
Tijdens het participatietraject met de firma Kapittel lag de focus op de inbreng van de lokale kerkgemeenschap en geïnteresseerde burgers. Beide partijen werken samen om een nieuwe kerkelijke ruimte, naast de bibliotheek, te creëren. Deze ruimte moet autonoom kunnen functioneren en plaats bieden aan 80 kerkgangers.
Bibliotheek van de toekomst
De hoofdfunctie, na de nevenbestemming, wordt de nieuwe gemeentelijke bibliotheek. De huidige bibliotheek bevindt zich momenteel achter het cultuurcentrum in Strombeek-Bever en voldoet niet meer aan de hedendaagse normen en verwachtingen. De Sint-Amanduskerk ligt in het hart van Strombeek-Bever, wat het door zijn centrale ligging een ideale locatie voor de nieuwe bib maakt. Daarnaast wilt de bib inzetten op de toekomst, waar je veel meer kan doen dan enkel boeken (uit)lenen. Bezoekers lezen er kranten of tijdschriften, raadplegen het internet, nemen deel aan workshops, genieten van voorleesmomenten en van auteurslezingen of bezoeken er een expositie. Jongeren worden aangetrokken door eigentijdse prikkels, zoals creatieve ruimtes en studeerplekken. De bibliotheek van de toekomst wil daarom
functioneren als een open huis, waarin het draait om mensen, ontmoetingen en ervaringen.
Chronologische update van de werken
Mei 2025
Het ontwerpteam gaat aan de slag om het wedstrijdontwerp verder te verfijnen en uit te werken tot een concreet ontwerpplan.
Het einde van de werken wordt voorzien midden 2028.
Augustus - september 2025
Er worden noodzakelijke herstellingswerkzaamheden uitgevoerd aan de Sint-Amanduskerk. Deze werken hebben betrekking op de dakgoten en de torenspits.
Najaar 2025 - zomer 2026
Er wordt druk achter de schermen verder gewerkt aan de ontwerpplannen en omgevingsvergunning voor de nevenbestemming. In het kader hiervan worden er verschillende onderzoeken uitgevoerd:
- De landmeter wordt aangesteld om de omgeving en de kerk correct op te meten, zodanig dat de correcte plannen gebruikt worden voor het opmaken van de omgevingsvergunning;
- Er wordt een aannemer aangesteld voor de opmaak van een sloopopvolgingsplan en asbestinventaris;
- Er worden noodzakelijk proefputten gemaakt in de kerk voor sonderingsonderzoeken. Dit zijn onderzoeken om de huidige fundering van de kerk te beoordelen op draagkracht, maar ook om de eigen bodem te controleren op opbouw en draagkracht;
- Er wordt een bouwhistorisch inventaris opgemaakt door Origin, met het oog op het identificeren en optimaal behouden van de aanwezige erfgoedwaarden binnen de nevenbestemming. Dit traject wordt verder opgenomen in de volgende fases van het project.
Subsidie
EFRO
Vanuit verschillende beleidsniveaus krijgen lokalen besturen verplichtingen opgelegd, bijvoorbeeld het verlagen van het energieverbruik. Aangezien energie-efficiëntie in een robuust kerkgebouw geen evidentie is, diende de gemeente Grimbergen een subsidieaanvraag in, specifiek gericht op het uitvoeren van energie-efficiënte maatregelen in het bibliotheekgedeelte. Deze aanvraag werd ingediend bij het Europees Fond voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en werd er een subsidiebedrag van € 500.000 toegekend.
Om het energieverbruik zo efficiënt mogelijk te organiseren, wordt de bestaande kerk onderverdeeld in drie klimaatzones. Elke gebruiker en bijgevolg elke zone heeft andere comforteisen. Door te werken met deze verschillende klimaatzones kunnen deze gerealiseerd worden.
Deze zones spelen met de temperatuur. Zo wordt in klimaatzone 1, flexibel inzetbaar op het binnenplein, een comfortabele temperatuur gerealiseerd van 15 à 16 °C. Klimaatzone 2, waartoe de eigenlijke bibliotheek en de personeelsruimte behoren, voorziet in een stabiel binnenklimaat met een vaste temperatuur van 19 °C. Ideaal in een ruimte waarin men werkt, studeert, leest en ontspant. De liturgische ruimte wordt enkel op vraag verwarmd, tot maximaal 19 °C.


