WAT.ER IS om te koesteren

‘Wat(er) is’ is een project van de gemeente Grimbergen in samenwerking met het Cultuurcentrum Strombeek. We bundelen onze krachten en werken met verschillende doelgroepen rond ons meest kostbare goed: water. Daarbij focussen we op onze inwoners en specifiek op kinderen, jongeren en bedrijven.

Een beetje achtergrond

Te nat, te droog. In de winter valt de regen met bakken uit de lucht, nét wanneer we de deur uitgaan. Zware overstromingen zijn ons niet langer onbekend. In de zomer is er vaker een watertekort: het gazon kleurt bruin, de auto wassen zit er niet meer in. Ons klimaat verandert, dit is het gevolg.

Extreme waterschaarste

Ondanks dat het veel regent, staat België op de 23ste plaats wereldwijd in het overzicht van landen met de hoogste waterstress, berekende het World Resources Institute. Als enige regio in West-Europa, kampt Vlaanderen met extreme waterschaarste. Dat komt doordat we met veel op een kleine oppervlakte wonen. Bovendien hebben we maar weinig zoet water ter beschikking. De klimaatverandering brengt dit kwetsbare evenwicht uit balans.

Er is een verandering in het neerslagpatroon: er valt meer neerslag dan vroeger. Minder in de zomer en meer in de winter. Om het volledige jaar over genoeg water te beschikken, moeten we dus voldoende water opslaan (in de grondwatertafel of in andere buffers, zoals bijvoorbeeld een regenwaterput). Daarnaast komt er ook meer extreme regenval voor.

Verharding versus ontharding

De hoge verhardingsgraad in Vlaanderen (15% van het totaaloppervlak, 21% in Grimbergen) doet er nog een schepje bovenop: bij zware regenval loopt het water naar de riolering in plaats van lokaal te infiltreren. Daardoor raakt de riolering overbelast. Tegelijkertijd zorgt verharding voor droogte: het kostbare zoete regenwater wordt afgevoerd naar de zee in plaats van in de bodem te sijpelen, waardoor ons grondwater minder wordt aangevuld. We hebben geen vat op de hoeveelheid regen die valt, maar wel op de hoeveelheid verharding. Het Lokaal Energie- en Klimaatpact geeft als leidraad mee om tegen 2030 één vierkante meter per inwoner te ontharden. Voor Grimbergen komt dit neer op 39.860 m².

Misschien hoorde je al eens iets over het hitte-eilandeffect? Verharding, zoals asfalt en gebouwen, neemt meer warmte op dan niet verharde plaatsen en geeft ze ook weer trager af. Daardoor is het op het platteland frisser dan in de stad, vooral in de zomer. Dit noemen we het 'hitte-eilandeffect'. Verharding vermijden of terug verwijderen zal ons dus meer koelte brengen, zeker in combinatie met vergroening.

Slechte waterkwaliteit

Daarnaast zijn de Vlaamse waterlopen er slecht aan toe. Ondanks grote verbeteringen in de periode 2010-2022, voldoet nog maar 1 op 195 waterlopen aan de Europese waterkwaliteitsnorm. Dat kan beter!

Het programma

Mee met het project in één oogopslag?

Bekijk het filmpje

Activiteiten en initiatieven in 2025

Kinderen en jongeren

Tien Grimbergse klassen van het zesde leerjaar bedachten inspirerende alternatieven voor de slogan ‘Hier begint de zee’ en maakten er sjablonen van. Op vrijdag 23 mei brachten ze hun boodschappen met ecologische krijtverf aan bij zoveel mogelijk rioolputjes in Grimbergen. Een boodschap die oproept om stil te staan bij de kostbaarheid en kwetsbaarheid van water. Een ludieke manier om de inwoners van Grimbergen (én daarbuiten) duidelijk te maken dat gezond en drinkbaar water begint bij het schoonhouden van je omgeving. Wat je op de grond gooit, verdwijnt vaak in de riool. En dat afval komt uiteindelijk in de zee terecht.

i.s.m. Cultivers vzw

Het Cultuurcentrum Strombeek organiseerde enkele workshops en stages voor kinderen in de krokus- en paasvakantie rond water (Op je blote voeten, theaterstage: in het vaarwater van de waternimf, theaterstage: verdwijnen in een schilderij).

Inwoners

Het project trapten we af met een documentaire over waterkwaliteit, Drinkbare Maas, op maandag 24 maart. Nadien volgde een nagesprek met een gepassioneerde waterexpert en initiatiefnemers van het convenant Drinkbare Kleine Nete. Vervolg: een drinkbare Maalbeek? Misschien is die frisse duik in open water minder ver dan gedacht ...

Het theaterdiner Zeemaal ging door op 24, 25 en 26 april: kan zeewier als alternatieve voeding de wereld redden?

"Sien Vanmaele en Laika maakten met ZEEMAAL, een persoonlijke voorstelling én dinershow ineen. Ze combineert poëzie met wetenschap, fantasie met feit, sentiment met het ontnuchterende. Hoe moeten we ons verhouden tot de veranderingen in ons klimaat? Sien Vanmaele doet met Zeemaal een weergaloze voorzet in een poging tot antwoorden hierop." - Juryrapport Theaterfestival

Op zaterdag 29 maart organiseerde de gemeente Grimbergen, in samenwerking met Regionaal Landschap Brabantse Kouters, een heuse 'Waterwandeling'. Er was een versie voor kinderen (2,8 km) en één voor volwassenen (6,8 km). O.a. het verhaal achter de verbluffende make-over van het Beiaardpleintje kwam aan bod.

Bedrijven

Samen met VITO en de Hi!-site werd op 24 april een conferentie georganiseerd rond een integrale watervisie op bedrijventerreinen. Kan er onderling water gedeeld worden? Of met de naastgelegen landbouwer, die een watertekort heeft in de zomer? Kan afvalwater gezuiverd worden en gebruikt worden door een naastgelegen partner?

Een belevingscontainer van VITO streek een maand lang neer aan de Hi!-site om bedrijven, bedrijventerreinwerkingen, architecten en ontwikkelaars te inspireren rond het waterduurzaam inrichten van een bedrijventerrein.

Wat doet de gemeente?

De gemeente is volop bezig met de omgeving waterbewuster en -robuuster in te richten. Zo beschikt ze sinds 2024 over een hemelwater- en droogteplan, waarin een integrale watervisie werd opgemaakt. Waar kan er water vastgehouden worden? Welke gebieden zijn gevoelig voor wateroverlast? Daarnaast werd een onthardingsstudie opgemaakt, die toont waar straten verhard zijn zonder dat dit noodzakelijk is. Met beide plannen gaat de gemeente aan de slag om ruimte te maken voor wateropvang en openbaar domein te ontharden. Minder verharding, dat is meer water, groen en verkoeling. Ook de heraanleg van wegen gebeurt niet meer zoals vroeger: er wordt gekeken waar het water ter plaatse kan infiltreren of, indien mogelijk, kan opgevangen worden of in een aparte riolering kan vloeien.

Daarnaast maakt de gemeente actief werk van het herstellen en versterken van haar natuurgebieden, waaronder natte natuurgebieden binnen o.a. het project Water+Land+Schap en Groene Noordrand.

Wat kan ik doen als burger?

Let op wat je in de riolering op straat gooit! Hierin wordt zuiver regenwater opgevangen, dat niet gezuiverd wordt. Je sigarettenpeuken of vuil water na de grote kuis horen hier dus niet thuis. Waar dan wel?
Doe mee aan het VK Tegelwippen, al is het maar één vierkante meter. Heb jij overbodige verharding in je tuin die je kan uitbreken?
Water ter plaatse opvangen of in de grond laten sijpelen is noodzakelijk. Kan je vergroenen door bomen en struiken aan te planten in je tuin? Geen idee hoe eraan te beginnen? Vraag advies aan een Tuinranger.

Dit project zou nooit tot stand zijn gekomen zonder de steun van onze verschillende partners: het Cultuurcentrum Strombeek, VITO, Hi!-site, provincie Vlaams-Brabant en Brussels Airport Fund, waarvoor veel dank. Samen springen we verder.

Project gerealiseerd met de steun van de provincie Vlaams-Brabant en Brussels Airport Fund, beheerd door de Koning Boudewijnstichting.